Η Επίσκεψη των Ρινόκερων

Η ξαφνική εμφάνιση ρινόκερων στους δρόμους της πόλης έρχεται να διαταράξει όσα μέχρι τότε έμοιαζαν γνώριμα. Την ίδια στιγμή, στην πόλη επιστρέφει και μια παλιά γνώριμη. Πρόσωπα, μνήμες και εκκρεμότητες του παρελθόντος αρχίζουν να επανέρχονται στην επιφάνεια, ενώ η πόλη καλείται να σταθεί απέναντι σε μια νέα, απρόβλεπτη πραγματικότητα γεμάτη διλήμματα και ηθικές συγκρούσεις. Το έργο κινείται ανάμεσα στη μαύρη κωμωδία, το παράλογο, το σωματικό θέατρο και την αλληγορία, παρακολουθώντας μια πόλη τη στιγμή που το απρόσμενο εισβάλλει στη ζωή της και τίποτα δεν μπορεί πια να θεωρηθεί απολύτως βέβαιο.

Η «Επίσκεψη των Ρινοκέρων» είναι ένα έργο που γεννήθηκε από την ανάγκη να μιλήσουμε για έναν κόσμο που καταρρέει και όπου το παράλογο παύει να σοκάρει και αρχίζει να θεωρείται φυσιολογικό.

Η παράσταση αντλεί στοιχεία από το σύμπαν του Ντύρρενματ ( Η Επίσκεψη της Γηραιάς Κυρίας ), του Ιονέσκο ( Ρινόκερος ) και γενικότερα του θεάτρου του παραλόγου, χωρίς όμως να προσεγγίζει το παράλογο ως μια αφηρημένη αισθητική φόρμα. Αντιθέτως, το αντιμετωπίζει ως κάτι βαθιά αληθινό. Γιατί πολλές φορές η πραγματικότητα είναι πιο παράλογη από τη φαντασία — και οι άνθρωποι μπορούν να συνηθίσουν ακόμη και το αδιανόητο.

Οι ρινόκεροι του έργου εμφανίζονται ως σύμπτωμα. Ως η στιγμή που ο άνθρωπος παύει να αντιστέκεται και αρχίζει να μεταμορφώνεται χωρίς καν να το αντιλαμβάνεται.

Βασικός πυρήνας του έργου είναι η συλλογική μετάλλαξη. Το πώς η ανάγκη, η φτώχεια και η απελπισία μπορούν να οδηγήσουν έναν άνθρωπο — ή έναν ολόκληρο λαό — σε πράξεις που υπό άλλες συνθήκες θα θεωρούσε αδιανόητες.

Το έργο εξερευνά επίσης τη σχέση του ανθρώπου με το σύστημα εξουσίας — όχι μόνο ως πολιτικό μηχανισμό, αλλά ως μια δύναμη που εκδηλώνεται μέσα από τον φόβο, την ανάγκη του ανήκειν, την επιθυμία για αποδοχή και την αγωνία της επιβίωσης.

Κι όμως, η παράσταση δεν έρχεται ως πολιτικό μανιφέστο. Προσεγγίζει τον κόσμο της μέσα από μια βαθιά πολιτική ματιά πάνω στον ανθρωπισμό. Μέσα σε αυτό το σκοτάδι, το έργο επιμένει να αναζητά την πιθανότητα της αντίστασης. Τη δύναμη του ανθρώπου να διαφοροποιηθεί. Να επιλέξει συνειδητά. Να σωθεί — ή να σώσει. Η ίδια η λέξη «άνθρωπος» εξάλλου προέρχεται ετυμολογικά από το «ἄνω θρώσκω» — το ον που κοιτά προς τα πάνω και που ακόμη και μέσα στην πτώση του, διατηρεί τη δυνατότητα της υπέρβασης.

Οι χαρακτήρες λειτουργούν ως έννοιες κι εκφάνσεις της ανθρώπινης φύσης διαχρονικά. Για αυτό και όλοι, με τον δικό τους τρόπο, είναι δικαιολογημένοι και δεν υπάρχουν «καλοί» και «κακοί». Και ακριβώς εκεί βρίσκεται η τραγικότητα. Με έναν τρόπο που θυμίζει τις αρχαιοελληνικές τραγωδίες, το έργο επιθυμεί το κοινό να φύγει χωρίς να γνωρίζει πραγματικά ποιανού το μέρος να πάρει και χωρίς να οδηγηθεί σε ασφαλή συμπεράσματα. Η παράσταση δεν προσφέρει απαντήσεις. Προσκαλεί τον θεατή σε μια σύγκρουση με τον ίδιο του τον εαυτό, με τα όριά του, τις αντιφάσεις του και τη δική του θέση μέσα σε έναν κόσμο που μεταμορφώνεται διαρκώς.

Γιατί το ερώτημα δεν είναι ποιος έχει δίκιο. Το ερώτημα είναι: τι θα κάναμε εμείς στη θέση τους; Η παράσταση κινείται συνεχώς πάνω σε λεπτές ισορροπίες: ανάμεσα στο γκροτέσκο και το ανθρώπινο, στο χιούμορ και την απειλή, στην ποίηση και τη βία, στο ρεαλιστικό και το αλληγορικό.

Παίζοντας με την υπερβολή, τις ακριβείς -ή και όχι- σημασίες των λέξεων, με επαναλήψεις, λεκτικές μετατοπίσεις και συμβολισμούς, επιχειρούμε να δημιουργήσουμε έναν κόσμο βαθιά μεταφορικό, όπου ακόμη και η πιο απλή φράση μπορεί να αποκτήσει πολλαπλές αναγνώσεις.

Μέσα από αυτή τη διαδικασία, το έργο προσεγγίζει ζητήματα θρησκείας, πολιτισμού, ηθικής και κοινωνικής ταυτότητας με απόλυτο σεβασμό προς κάθε άνθρωπο, πίστη και κουλτούρα.

Σκηνοθετικά, η δουλειά βασίστηκε έντονα στο ensemble και στη σωματικότητα. Οι ήχοι, οι ρυθμοί, οι επαναλήψεις και οι συλλογικές κινήσεις δημιουργούν μια αίσθηση τελετουργίας.

Και μέσα σε όλα αυτά, παραμένει πάντα κάτι βαθιά ανθρώπινο: η ανάγκη να αγαπηθούμε, να σωθούμε, να ανήκουμε κάπου και να μη μείνουμε μόνοι ‘μέσα σ’ ένα κόσμο πλυμμηρισμένο από τέρατα’. Γιατί τελικά οι ρινόκεροι δεν είναι το ‘τέρας’. ‘Τέρας’ ίσως είναι η στιγμή που παύουμε να αναρωτιόμαστε αν έχουμε ήδη αρχίσει να τους μοιάζουμε.

Και όπως λέγεται μέσα στο ίδιο το έργο: «Κι ακόμη ξέρω… πως, όσο κι αν προσπαθώ να το παλέψω, κάποτε θα ’ρθει και για εμάς μια Γηραιά Κυρία. Και τότε θα γίνει το ίδιο. Κι όμως, σε λίγο ίσως να μην το θυμάμαι πια…»